Klimaatreconstructies op basis van paleoklimatologische gegevens uit het stroomgebied van de Maas - KvR CS09

Het KvR project CS09 genereert neerslagreeksen en overstromingsfrequenties uit een tijd waarin de menselijke invloed op natuurlijke systemen nog net te verwaarlozen was. Deze paleoreeksen worden verkregen door zeer innovatieve technieken. Ze worden vervolgens gemodelleerd om voor meer recente situaties de menselijke invloed op rivierensystemen te kunnen analyseren en vergelijken met natuurlijke invloeden. Ook kunnen onder andere schattingen worden gemaakt van de potentiële toekomstige neerslagvariabiliteit en de aan deze variabiliteit plus de antropogene invloed gekoppelde overstromingskansen.

De tijd en ruimtelijke resolutie in dit project wijkt sterk af van de gebruikte resoluties elders in het KvR onderzoekthema Klimaatscenario's. De tijdschaal van eeuwen/decennia/jaren/dagen in veel klimaatonderzoek is feitelijk klein ten opzichte van de geologische tijdschalen (vaak gebruikt argument van sceptici). De kracht van dit project is juist dat de millennium tijdschaal het klimaatonderzoek op kortere tijdschalen enigszins in perspectief plaatst. Daarnaast is de manier van werken (omgaan met onzekerheden, type modellen) binnen de paleoklimatologie sterk afwijkend ten opzichte van het overige klimaatmodel onderzoek binnen KvR.

De resultaten zijn verwerkt in de website GEOsites (verzamelpunt van geologische bezienswaardigheden), pagina "Koeweide", waar naast geologische bezienswaardigheden informatie over natuurlijke archieven is te vinden.

Op 2 december 2009 is Emma Versteegh op het onderwerp "Silent witnesses. Freshwater bivalves as archives of environmental variability in the Rhine-Meuse delta" te Amsterdam gepromoveerd. Het onderzoek is in het kader van dit project uitgevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat de samenstelling en temperatuur van het water worden vastgelegd in de kleppen van schelpen en zo inzicht kunnen verschaffen in de gevolgen van klimaatveranderingen. Tweekleppige schelpen vormen periodieke groeilijnen in hun schelp, net zoals de jaarringen van bomen. Ook omgevingskenmerken worden vastgelegd in deze groeilijnen. Zo kunnen schelpen dienen als archief voor veranderingen in het groeimilieu.

Versteegh onderzocht of zoetwatermosselen uit archeologische opgravingen langs de Maas en Rijn kunnen dienen als archief voor overstromingen en droogtes in de afgelopen duizenden jaren (het laat Holoceen). Inzicht in de rivierdynamiek gedurende deze periode is belangrijk voor het begrip van de gevolgen van de huidige klimaatverandering op het voorkomen van overstromingen en droogtes in de Maas en Rijn.

Uit de veldexperimenten van Versteegh en het analyseren van recent verzamelde schelpen blijkt dat deze dieren de samenstelling en temperatuur van het water getrouw vastleggen in hun schelp. In de rivier de Maas kunnen droge zomers, met een lage waterstand, zo herkend worden. Voor de rivier de Rijn zijn dergelijke reconstructies ingewikkelder. De analyse van archeologische schelpen laat geen grote veranderingen in rivierafvoer zien in de afgelopen 5000 jaar. Het blijkt dat zowel lokale omstandigheden als omgevingsvariatie tussen de seizoenen het laagfrequente klimaatsignaal in deze schelpen kunnen verhullen.

Bekijk het overzicht met CS09 publicaties.